Đông Dược
Tiền hồ 前胡 — giáng khí hóa đàm, tuyên tán phong nhiệt
Tiền hồ (前胡) là vị thường dùng khi ho có đờm kèm dấu hiệu ngoại cảm phong nhiệt theo biện chứng. Trục chính là tuyên tán phong nhiệt ở phế và giáng khí hóa đàm (giúp khí phế đi xuống để đờm dễ hóa, ho dễ giảm) theo chứng.
Lưu ý quan trọng: Tiền hồ có lực giáng. Người khí hư (mệt, hụt hơi, tự hãn) mà ho do hư theo chứng cần thận trọng. Khó thở tăng nhanh, đau ngực, sốt cao kéo dài cần đánh giá y tế.
| Tra nhanh | Nội dung |
|---|---|
| Nhóm công năng | Giải biểu (解表) kiêm Hóa đàm (化痰) — tuyên tán phong nhiệt; giáng khí hóa đàm |
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Khổ (苦), tân (辛); tính vi hàn (微寒). Thường ghi quy Phế (肺). |
| Công năng chính (功效) |
Giáng khí hóa đàm (降气化痰) · Tuyên tán phong nhiệt (宣散风热) |
| Điểm cần nhớ | “前胡: vừa tán vừa giáng” — ngoại cảm phong nhiệt kèm đàm theo chứng là trọng điểm. |
Mục lục (chạm để mở/đóng)
1) Tên gọi & nhận biết
- Tên: Tiền hồ (前胡).
- Bộ phận/dạng: rễ khô, cắt phiến/đoạn.
- Nhận biết: phiến vàng nâu; mùi thơm nhẹ; vị hơi đắng cay.
- Mẹo nhớ: “tiền hồ = đi xuống” → gợi ý công năng giáng khí theo chứng.
2) Tính–vị–quy kinh & thăng giáng phù trầm
| Hạng mục | Hiểu nhanh để ứng dụng |
|---|---|
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Khổ giáng; tân tán; tính vi hàn → vừa tán phong nhiệt, vừa giáng khí hóa đàm. Quy Phế là trọng điểm. |
| Thăng/giáng · phù/trầm (升降浮沉) |
Đặc trưng “tán mà giáng”: có phần phù để tuyên tán phong nhiệt, nhưng trục chính vẫn là giáng (降) để hóa đàm theo chứng. |
3) Công năng (功效)
(1) Giáng khí hóa đàm (降气化痰)
Dễ hiểu: khí phế nghịch làm ho nhiều; giáng khí để đàm dễ hóa, ho dễ giảm theo chứng.
(2) Tuyên tán phong nhiệt (宣散风热)
Dễ hiểu: ho kèm sợ gió, họng rát, sốt nhẹ theo chứng phong nhiệt.
4) Chủ trị/ứng dụng (gắn “chứng”)
Câu chốt: Tiền hồ hợp mô thức phong nhiệt phạm phế kèm đàm. Nếu ho kéo dài, khó thở, đau ngực, sốt cao cần đánh giá y tế.
- Ho do phong nhiệt kèm đàm: ho, họng rát, đờm dính vừa theo chứng.
- Khí nghịch: ho nhiều, tức ngực nhẹ theo chứng (cần phối ngũ).
- Đờm trở phế: ngực tức, đờm khó khạc theo chứng.
5) Phối ngũ & phương tễ tiêu biểu
| Phối ngũ | Ý nghĩa nhanh |
|---|---|
| Tiền hồ + Cát cánh (前胡 + 桔梗) |
Một giáng một tuyên: giúp “thăng giáng phối hợp” để hóa đàm chỉ khái theo chứng. |
| Tiền hồ + Trúc nhự (前胡 + 竹茹) |
Thanh nhiệt hóa đàm kiêm giáng nghịch khi đàm nhiệt theo chứng. |
| Tiền hồ + Bối mẫu (前胡 + 贝母) |
Giáng khí hóa đàm kiêm thanh phế khi ho đàm nhiệt theo chứng. |
Phương tễ/nhóm bài thường gặp có Tiền hồ
Nhóm bài “phong nhiệt phạm phế”
Nhóm bài “giáng khí hóa đàm”
Nhóm bài “tuyên–giáng phối hợp”
6) Bào chế/dạng dùng (炮制)
Dạng dùng thường gặp
Tiền hồ (前胡)
Phiến/đoạn
Sắc thang
- Dạng phiến/đoạn: sắc thang theo bài thuốc.
- Chất lượng: khô sạch, thơm nhẹ, không mốc.
- Lưu ý: vị thiên “giáng”, thường phối vị “tuyên” để thăng giáng điều hòa theo chứng.
7) Cách dùng – liều tham khảo
Nguyên tắc: dùng theo đơn và theo dõi. Liều dưới đây chỉ tham khảo học thuật.
- Liều tham khảo: thường 3–9 g (tùy bài, tùy chứng).
8) Kiêng kỵ & lưu ý
8.1) Kiêng kỵ theo biện chứng
- Khí hư ho do hư: thận trọng vì vị có lực giáng.
- Hàn chứng rõ: cân nhắc vì tính vi hàn.
- Thai kỳ: cân nhắc chuyên môn tùy chứng.
8.2) Lưu ý an toàn
- Khó thở tăng nhanh, đau ngực, sốt cao kéo dài: cần đánh giá y tế.
- Nội dung mang tính tham khảo; điều trị cần người có chuyên môn.