Phương Tễ

Định suyễn thang (定喘汤) Tuyên phế bình suyễn, thanh nhiệt hoá đàm

Posted on by Tiệm Đông Y

Định suyễn thang (定喘汤) Tuyên phế bình suyễn, thanh nhiệt hoá đàm

Giới thiệu ngắn

Kinh phương tuyên giáng phế khí, bình suyễn, thanh nhiệt hoá đàm dùng cho chứng “风寒外束，痰热内蕴 – phong hàn ngoại thúc, đàm nhiệt nội uẩn”: ho suyễn, khí gấp, đờm nhiều, vàng, dính, ngực đầy, có thể hơi sợ gió lạnh, rêu lưỡi vàng nhờn, mạch hoạt sác.

Ý pháp

  • Lấy 麻黄 – Ma hoàng + 白果 – Bạch quả làm Quân:
    • Ma hoàng 辛温宣肺，散寒平喘 – tân ôn tuyên phế, tán hàn bình suyễn;
    • Bạch quả 甘苦涩平，敛肺定喘 – cam khổ sáp bình, liễm phế định suyễn, vừa hoá đàm vừa “cầm” khí nghịch.
  • Phối 款冬花 – Khoản đông hoa, 杏仁 – Hạnh nhân, 紫苏子 – Tử tô tử làm Thần để 润肺止咳，降气平喘，化痰 – nhuận phế chỉ khái, giáng khí bình suyễn, hoá đàm.
  • Dùng 桑白皮 – Tang bạch bì, 黄芩 – Hoàng cầm 清泻肺热 – thanh tả phế nhiệt, phối 半夏 – Bán hạ 燥湿化痰 – táo thấp hoá đàm → tiêu đàm nhiệt ủng thịnh ở phế.
  • 甘草 – Cam thảo hoà trung, điều hoà chư dược.

→ Toàn phương hình thành cục diện: “外散风寒，内清痰热；宣降肺气，收敛定喘” – ngoài thì tán phong hàn, trong thì thanh đàm nhiệt, vừa tuyên giáng phế khí vừa thu liễm để cắt cơn suyễn.

1) Tên & định nghĩa

  • Tên Việt:
    • Định suyễn thang
  • Chữ Hán:
    • 定喘汤
  • Nhóm công năng (Hán–Việt):
    • 宣肺平喘剂 – Tuyên phế bình suyễn tễ
    • 清热化痰剂 – Thanh nhiệt hoá đàm tễ
  • Định nghĩa 1 câu:
    Định suyễn thang gồm Ma hoàng, Bạch quả, Khoản đông hoa, Hạnh nhân, Tử tô tử, Tang bạch bì, Hoàng cầm, Bán hạ, Cam thảo phối ngũ để 宣肺平喘，清热化痰 – tuyên phế bình suyễn, thanh nhiệt hoá đàm, chuyên trị phong hàn ngoại thúc, đàm nhiệt nội uẩn gây ho suyễn, đờm vàng đặc, khí gấp.

2) Nguồn gốc (Kinh điển)

  • Sách / triều đại:
    • 《摄生众妙方》 – Nhiếp sinh chúng diệu phương, Minh · 张时彻 – Trương Thời Triệt.
  • Ý tóm điều văn (kèm Hán Việt):

Bản cổ ghi đại ý: dùng cho 远年日近肺气咳嗽，上喘气急，喉中涎声，胸满气逆 – viễn niên nhật cận phế khí khái thấu, thượng suyễn khí cấp, hầu trung diên thanh, hung mãn khí nghịch, tức:

    • Ho lâu ngày, mới phát lại;
    • Khí thượng nghịch, suyễn gấp;
    • Cổ họng nhiều đờm, “rù rì” tiếng đờm;
    • Ngực đầy, khí nghịch.

Kết luận: ngoại cảm phong hàn chưa giải hết, nội hữu đàm nhiệt ủng trệ ở phế, cần tuyên phế, tán hàn, thanh nhiệt, hoá đàm, định suyễn.

  • Ghi chú lịch sử – dị bản:
    • Nhiều sách phương tễ ghi: Định suyễn thang xuất tự 《摄生众妙方》, thuộc nhóm “giáng khí bình suyễn – thanh hoá đàm nhiệt”.
    • Một số bản ghi tên “千金定喘汤 – Thiên kim định suyễn thang” trong dân gian, nhưng cấu tạo cơ bản vẫn theo khung: Bạch quả, Ma hoàng, Khoản đông hoa, Tử tô tử, Bán hạ, Tang bạch bì, Hạnh nhân, Hoàng cầm, Cam thảo.

3) Thành phần – liều cơ bản

Kinh phương (9 vị) – theo sách phương tễ hiện đại

Thành phần chuẩn:

  • 白果 – Bạch quả
  • 麻黄 – Ma hoàng
  • 款冬花 – Khoản đông hoa
  • 桑白皮 – Tang bạch bì
  • 法半夏 – Pháp bán hạ (Bán hạ chế)
  • 紫苏子 – Tử tô tử
  • 杏仁 – Hạnh nhân
  • 黄芩 – Hoàng cầm
  • 甘草 – Cam thảo

Liều tham khảo dạng thang (KHÔNG phải đơn cá nhân):

  • 白果 – Bạch quả: 9 g (có bản dùng 21 quả, sao vàng)
  • 麻黄 – Ma hoàng: 6–9 g
  • 款冬花 – Khoản đông hoa: 9 g
  • 桑白皮 – Tang bạch bì: 9 g
  • 法半夏 – Pháp bán hạ: 9 g
  • 紫苏子 – Tử tô tử: 6 g
  • 杏仁 – Hạnh nhân: 4,5–9 g (bỏ vỏ, bỏ đầu nhọn, giã dập)
  • 黄芩 – Hoàng cầm: 4,5–9 g (sao)
  • 甘草 – Cam thảo: 3 g

Liều trên chỉ là khung từ y văn, người bệnh phải được khám và kê đơn riêng, không tự dùng.

Bảng vị thuốc (tham khảo)

Vị dược Hán tự Công năng chính (tóm tắt) Liều (g) Bào chế / Ghi chú
Quân 麻黄 – Ma hoàng 辛温发汗，宣肺平喘 – tân ôn phát hãn, tuyên phế bình suyễn, tán phong hàn 6–9 Thường tiên sắc, không dùng quá liều; kỵ dùng khi vô phong hàn, tâm nhanh, huyết áp cao
Quân 白果 – Bạch quả 甘苦涩平，敛肺定喘，化痰止咳 – liễm phế định suyễn, hoá đàm chỉ khái 9 (hoặc 21 quả) Bỏ vỏ, bỏ tâm, sao vàng; sống có độc, không ăn sống
Thần 款冬花 – Khoản đông hoa 润肺下气，止咳平喘 – nhuận phế hạ khí, chỉ khái bình suyễn 9 Nhiều lông, thường bọc vải khi sắc
Thần 杏仁 – Hạnh nhân 止咳平喘，润肠 – chỉ khái bình suyễn, nhuận trường 4,5–9 Bỏ vỏ, bỏ đầu nhọn, giã dập, không dùng quá liều (hạnh nhân đắng)
Thần / Tá 紫苏子 – Tử tô tử 降气平喘，化痰 – giáng khí bình suyễn, hoá đàm 6 Có thể sao nhẹ tăng thơm, trợ giáng khí
Tá 桑白皮 – Tang bạch bì 泻肺平喘，清肺利水 – tả phế bình suyễn, thanh phế, lợi thuỷ 9 Thường sao mật hoặc sao để tăng bình suyễn, lợi thuỷ
Tá 黄芩 – Hoàng cầm 苦寒清肺热，燥湿泻火 – khổ hàn thanh phế nhiệt, táo thấp tả hoả 4,5–9 Sao sơ (炒黄芩) để giảm hàn, tăng nhập phế
Tá 法半夏 – Pháp bán hạ 燥湿化痰，降逆止呕 – táo thấp hoá đàm, giáng nghịch chỉ ẩu 9 Bắt buộc dùng loại đã chế (pháp bán hạ), không dùng sống
Sứ / Điều 甘草 – Cam thảo 益气和中，调和诸药 – ích khí hoà trung, điều hoà các vị thuốc 3 Sinh hoặc chích mật tuỳ biện chứng
  • Dạng bào chế:
    • Nguyên bản: các vị tán bột, phối uống; nhiều bản hiện đại dùng thang sắc;
    • Cũng có dạng hoàn, cốm, hạt chiết trong các chế phẩm trung thành.
  • Lưu ý đặc thù:
    • Bạch quả: sống có độc (chứa chất gây co giật), phải sao chín, không ăn sống, không dùng quá liều;
    • Ma hoàng: có tác dụng làm tim đập nhanh, tăng huyết áp, không dùng cho người âm hư hoả vượng, tăng huyết áp, tim mạch nặng.

4) Quân – Thần – Tá – Sứ (và logic phối ngũ)

  • Quân:
    • 麻黄 – Ma hoàng: tân ôn, tuyên phế, tán hàn, bình suyễn → giải phong hàn ở biểu, tuyên phế khí ra ngoài, làm phế khí dễ giáng.
    • 白果 – Bạch quả: sáp liễm phế khí, hoá đàm, định suyễn → cầm cái khí nghịch quá mức, tránh ho, suyễn “thoát khí”.
  • Thần:
    • 款冬花 – Khoản đông hoa, 杏仁 – Hạnh nhân, 紫苏子 – Tử tô tử:
      • Cùng giúp 润肺止咳，降气平喘，化痰 – nhuận phế chỉ khái, giáng khí bình suyễn, hoá đàm;
      • Khoản đông hoa thiên nhuận phế chỉ khái, Hạnh nhân thiên hạ khí bình suyễn, Tử tô tử thiên giáng khí hoá đàm.
  • Tá:
    • 桑白皮 – Tang bạch bì, 黄芩 – Hoàng cầm:
      • Một vị tả phế bình suyễn, một vị khổ hàn thanh phế nhiệt → giải quyết đàm nhiệt nội uẩn.
    • 法半夏 – Pháp bán hạ:
      • Táo thấp hoá đàm, giáng nghịch, hỗ trợ nhóm trên làm sạch đàm ở phế, giảm trở ngại cho phế khí túc giáng.
  • Sứ / Điều:
    • 甘草 – Cam thảo:
      • Hoà trung, điều hoà tính tân tán, khổ hàn của các vị khác;
      • Giảm kích ứng vị khí, giúp bệnh nhân suy yếu vẫn dùng được.

Logic phối ngũ:

  • Bản bệnh là 风寒束表，痰热内蕴 – phong hàn thúc biểu, đàm nhiệt nội uẩn, phế mất tuyên túc → ho suyễn, đàm nhiều, vàng, dính:
    • Ma hoàng tuyên phế tán hàn (giải biểu, mở cửa phế);
    • Bạch quả, Tử tô tử, Khoản đông hoa, Hạnh nhân cùng giáng khí, định suyễn, hoá đàm;
    • Tang bạch bì, Hoàng cầm thanh tả phế nhiệt, trừ đàm nhiệt;
    • Bán hạ táo thấp hoá đàm, Cam thảo hoà trung.

→ Hình thành cục diện “外散风寒，内清痰热，双向调整肺气宣降” – ngoài tán phong hàn, trong thanh đàm nhiệt, trên làm phế khí tuyên, dưới giúp phế khí giáng, nên khái suyễn tự bình.

5) Công năng – chủ trị

  • Công năng (Hán — Việt):
    • 宣肺平喘 – Tuyên phế bình suyễn
    • 清热化痰 – Thanh nhiệt hoá đàm
  • Chủ trị (phương chứng):

风寒外束，痰热内蕴 – phong hàn ngoại thúc, đàm nhiệt nội uẩn với:

    • Ho, suyễn, 咳喘痰多气急 – khái suyễn đàm đa khí cấp: ho suyễn, đờm nhiều, khí gấp, phải ngồi thở;
    • Đờm vàng, đặc, dính, khạc khó;
    • Ngực, sườn đầy tức, nặng;
    • Có thể kèm 微恶风寒 – vi ác phong hàn (sợ gió nhẹ, hơi ớn lạnh);
    • 舌苔黄腻 – thiệt đài hoàng nị, rêu vàng, dày, nhớt;
    • 脉滑数 – mạch hoạt sác.

6) Phương chứng chỉ định (tiêu chuẩn chọn thuốc)

Gợi ý “đúng cửa” Định suyễn thang:

  1. Ho suyễn mạn / tái phát, đàm nhiều – vàng – dính:
    • Ho, suyễn, khò khè, khí gấp;
    • Đờm vàng đặc, khạc khó, có thể mùi hôi nhẹ.
  2. Phong hàn chưa giải hết:
    • Có thể sợ gió, sợ lạnh nhẹ, không ra mồ hôi nhiều;
    • Ho suyễn tăng khi gặp lạnh, gió.
  3. Đàm nhiệt nội uẩn:
    • Ngực đầy, cảm giác bít, nặng;
    • Miệng có thể hơi khô, không khát dữ;
    • Rêu lưỡi vàng, nhờn.
  4. Lưỡi – mạch:
    • Lưỡi đỏ nhẹ, rêu vàng dày, nhờn;
    • Mạch hoạt sác.
  5. Không có dấu hư rõ (khí âm đại hư):
    • Chưa tới mức mạch đại hư nhược, ra mồ hôi lạnh, sợ gió dữ dội → nếu vậy, phải biện chứng lại (thuộc “hư suyễn” hay “phế thận khí âm lưỡng hư”).

Tóm: ho suyễn do phong hàn ngoại thúc + đàm nhiệt nội uẩn, đờm vàng đặc, ngực đầy, rêu vàng, mạch hoạt sác → nghĩ đến Định suyễn thang.

7) Biện chứng phân biệt (so sánh phương gần)

  1. a) Định suyễn thang vs 苏子降气汤 – Tô tử giáng khí thang
  • Cùng:
    • Đều trị khái suyễn có đàm.
  • Khác:
    • Định suyễn thang:
      • Bệnh cơ: 风寒外束，痰热内蕴;
      • Đờm vàng, đặc, rêu vàng, mạch hoạt sác;
      • Có Ma hoàng, Hoàng cầm → thiên tuyên phế, thanh phế nhiệt.
    • Tô tử giáng khí thang:
      • Bệnh cơ: 上实下虚之痰喘 – thượng thực hạ hư chi đàm suyễn, đàm hàn, thận dương hư;
      • Đờm trắng, loãng, tay chân lạnh, lưng gối mỏi, lưỡi nhạt rêu trắng;
      • Có Nhục quế, Đương quy, không có Hoàng cầm, Tang bạch bì.
  1. b) Định suyễn thang vs 小青龙汤 – Tiểu Thanh long thang
  • Tiểu Thanh long thang:
    • Trị 外寒内饮 – ngoại hàn nội ẩm, đàm ẩm trong phế + thuỷ ẩm ứ ở trong; đờm trắng loãng, nhiều bọt, sợ lạnh, rêu trắng trơn, không rêu vàng;
    • Không có Hoàng cầm, Tang bạch bì – ít thanh nhiệt.
  • Định suyễn thang:
    • Có đàm nhiệt, rêu vàng, đờm vàng đặc;
    • Có Hoàng cầm, Tang bạch bì để thanh phế nhiệt.
  1. c) Định suyễn thang vs 麻杏石甘汤 – Ma hạnh thạch cam thang
  • Ma hạnh thạch cam thang:
    • Trị 邪热壅肺 – tà nhiệt ủng phế, ho suyễn, sốt cao, đổ mồ hôi, khát, đờm vàng ít, rêu vàng khô;
    • Không có phong hàn ngoại thúc rõ, không có Bạch quả, Khoản đông hoa, Tang bạch bì.
  • Định suyễn thang:
    • Thường có vi ác phong hàn, phần biểu còn tà;
    • Đờm rất nhiều, vàng, dính, rêu vàng nhờn (ẩm, không phải khô).

8) Gia giảm / biến phương thường dùng

(Chỉ để tham khảo học thuật, không dùng để tự gia giảm.)

  1. Phong hàn biểu chứng rõ (ác hàn, vô hãn, đầu đau):
    • Cơ bản: Định suyễn thang
    • Gia:
      • 荆芥 – Kinh giới
      • 防风 – Phòng phong
        → Tăng giải biểu, tán phong hàn.
  2. Nhiệt thịnh hơn (sốt cao, phiền nhiệt, đờm rất vàng, họng đau):
    • Gia:
      • 石膏 – Thạch cao sống (lượng vừa)
      • 知母 – Tri mẫu
        → Thanh phế nhiệt, tả hoả mạnh hơn.
  3. Đàm dính rất nhiều, rêu lưỡi rất nhờn:
    • Gia:
      • 瓜蒌 – Qua lâu
      • 浙贝母 – Chiết bối mẫu
        → Tăng thanh nhiệt hoá đàm.
  4. Ho khan nhiều, khan đau, tổn thương tân dịch:
    • Gia:
      • 沙参 – Sa sâm
      • 麦冬 – Mạch môn
        → Tư âm dưỡng phế, giảm tổn thương dịch do thanh nhiệt.
  5. Hen phế quản mạn, cơn suyễn dễ phát khi lạnh:
    • Gia:
      • 黄芪 – Hoàng kỳ
      • 白术 – Bạch truật
        → Ích khí cố biểu, giảm tái phát (khi đã qua giai đoạn đàm nhiệt nặng).

9) Cách dùng – thận trọng

  • Cách dùng (thang sắc, mô tả chung):
    • Ngày 1 thang, sắc còn ~400–500 ml, chia 2–3 lần uống ấm;
    • Có thể cho Ma hoàng, Bạch quả, Bán hạ vào sắc trước 10–15 phút.
  • Thận trọng – kiêng kị:
    • Không dùng cho ho suyễn do hư (phế – thận khí âm lưỡng hư):
      • Thở hụt, mệt, ra mồ hôi lạnh, đờm ít loãng, lưỡi nhạt đỏ khô → không phải “đàm nhiệt thực chứng”.
    • Không dùng cho ho hen do đàm hàn đơn thuần:
      • Đờm trắng loãng, sợ lạnh, rêu trắng → hợp với Tô tử giáng khí thang, Tam tử dưỡng thân thang hơn.
    • Không dùng hoặc rất thận trọng ở:
      • Trẻ nhỏ, người suy gan thận, phụ nữ mang thai (vì Ma hoàng, Bạch quả, Bán hạ, Hạnh nhân đều tiềm ẩn độc tính nếu dùng sai);
      • Người tăng huyết áp, bệnh tim nặng (do Ma hoàng có thể làm tim nhanh, tăng huyết áp).
    • Bạch quả: không ăn sống, không dùng quá liều, không dùng kéo dài; trẻ em càng cần tránh lạm dụng.
  • An toàn:
    • Các nghiên cứu tổng kết lâm sàng cho thấy, khi dùng đúng biện chứng và liều, Định suyễn thang giúp giảm ho suyễn, ít tác dụng phụ nghiêm trọng;
    • Tuy nhiên sai biện chứng, sai liều có thể gây: hồi hộp, tăng huyết áp, buồn nôn, nặng ngực, dị ứng.

10) Ứng dụng hiện đại (tham khảo)

Chỉ gợi ý quy chiếu, không phải chẩn đoán / phác đồ chuẩn.

  • Gợi ý tương ứng (khi biện chứng phù hợp “phong hàn + đàm nhiệt phế”):
    • Hen phế quản:
      • Ho, khò khè, đờm vàng đặc, cơn hen dễ khởi phát khi cảm lạnh, nhiễm trùng hô hấp;
      • Nhiều nghiên cứu dùng Định suyễn thang gia giảm phối hợp phác đồ chuẩn hen cho thấy cải thiện triệu chứng, giảm phản ứng đường thở.
    • Viêm phế quản mạn, viêm phổi, ho mạn có đàm nhiệt:
      • Đờm vàng đặc, rêu vàng; dùng Định suyễn thang hoặc gia vị để thanh phế nhiệt, hoá đàm, bình suyễn.
    • Ho biến thể hen (cough-variant asthma) và một số kiểu ho mạn:
      • Một số bài “biến phương Định suyễn thang” được thử nghiệm, thể hiện tác dụng chống viêm đường thở, điều chỉnh hệ vi sinh phổi.
  • Mức chứng cứ (tóm tắt):
    • Có thử nghiệm lâm sàng đối chứng, nghiên cứu thực nghiệm, bài báo tổng kết về Định suyễn thang trong hen, bệnh hô hấp mạn: cho thấy có thể giảm triệu chứng, cải thiện chức năng hô hấp, giảm viêm đường thở, với ít tác dụng phụ khi dùng đúng.
    • Hạn chế:
      • Cỡ mẫu nhiều nghiên cứu còn nhỏ;
      • Thiết kế chưa đồng nhất, ít nghiên cứu mù đôi đa trung tâm;
      • Thường phối hợp với thuốc Tây, khó tách riêng hiệu quả bài thuốc.

→ Định suyễn thang nên được xem là phương Đông y hỗ trợ, áp dụng trong khung biện chứng luận trị + điều trị chuẩn của YHHĐ, không dùng để tự thay thế toàn bộ thuốc hen, COPD….

11) Chất lượng dược liệu & bào chế

  • Định danh – phẩm chất:
    • Bạch quả – 白果: hạt to, vỏ cứng, nhân chắc, không mốc; sau chế có màu vàng nhạt, mùi thơm nhẹ;
    • Ma hoàng – 麻黄: thân nhỏ, xanh lục, mùi thơm hắc, vị đắng cay; tránh hàng vụn mốc;
    • Khoản đông hoa – 款冬花: hoa khô vàng nâu, nhiều lông mịn, thơm nhẹ;
    • Tang bạch bì – 桑白皮: vỏ rễ dâu, trắng ngà, sợi dai;
    • Hoàng cầm – 黄芩: rễ khô, vàng, mùi hơi đắng, mặt cắt vàng tươi;
    • Bán hạ – 半夏: củ cắt phiến trắng ngà, khô, không mốc, không có mùi lạ (phải là loại đã chế).
  • Bào chế:
    • Bạch quả: bỏ vỏ, bỏ tâm, sao vàng để giảm độc, tăng cố liễm;
    • Ma hoàng: thường dùng sống (không sao mật) để tuyên phế là chính, sắc trước;
    • Bán hạ: phải chế (法半夏 – pháp bán hạ) → ngâm, nấu với gừng, nước vôi… tuỳ pháp, giảm độc, tăng hoá đàm;
    • Khoản đông hoa: bọc vải khi sắc để tránh lông gây kích ứng họng;
    • Hoàng cầm: sao sơ (“炒黄芩”) để giảm tính hàn quá mạnh.
  • Bảo quản:
    • Nơi khô, mát, tránh ánh nắng, tránh ẩm;
    • Bạch quả, Khoản đông hoa, Bán hạ dễ mốc → kiểm tra thường xuyên;
    • Ma hoàng, Hoàng cầm, Tang bạch bì nên cất kín để không mất mùi, biến chất.

12) Giáo dục người dùng (cẩm nang bệnh nhân)

Dùng để giải thích cho bệnh nhân; liều và dùng hay không phải do thầy thuốc quyết định.

  • Định suyễn thang thường được dùng trong kiểu ho – suyễn nào?
    • Ho lâu ngày, khò khè, khó thở, dễ lên cơn khi gặp lạnh;
    • Đờm vàng, đặc, khó khạc;
    • Ngực nặng, khó hít sâu;
    • Lưỡi có rêu vàng, hơi nhờn.
  • Không phải “thuốc đông y trị mọi loại hen / ho”:
    • Nếu ho khan, ít đờm, họng khô, lưỡi đỏ, mất ngủ… có thể là âm hư, không hợp bài này;
    • Nếu khó thở cấp: tức ngực, tím tái, nói không ra hơi → phải cấp cứu Tây y, không chờ sắc thuốc Đông y.
  • Dấu hiệu đi đúng hướng (khi dùng đúng):
    • Cơn ho, suyễn thưa dần;
    • Đờm loãng hơn, dễ khạc, lượng giảm;
    • Ngực bớt nặng, đi lại đỡ hụt hơi;
    • Ngủ tốt hơn do giảm ho đêm.
  • Dấu hiệu cần báo lại bác sĩ / đổi thuốc:
    • Dùng một thời gian mà ho, suyễn không giảm, hoặc nặng hơn;
    • Xuất hiện sốt, đờm vàng xanh, mùi hôi nặng;
    • Đau ngực, hồi hộp, tim đập nhanh, khó chịu nhiều;
    • Dị ứng: ngứa, mẩn đỏ, khó thở tăng lên.
  • Khi phải đi khám gấp / cấp cứu:
    • Khó thở tăng rất nhanh, phải ngồi chồm hỗm, nói từng từ;
    • Tím môi, vã mồ hôi lạnh, chóng mặt, lơ mơ;
    • Ho ra máu nhiều, hoặc đau ngực dữ dội.
  • Lưu ý:
    • Định suyễn thang chỉ là một công cụ của YHCT, cần phối hợp với thuốc hít, thuốc khí dung, thuốc uống mà bác sĩ Tây y kê;
    • Không tự ý bỏ thuốc hen / COPD hiện tại chỉ vì “đã uống thuốc Đông y thấy đỡ”.

  • Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo giáo dục theo YHCT, không thay thế khám chữa bệnh. Khi gặp những vấn đề sức khỏe hãy tham vấn tại những cơ sở y tế uy tín.