Đông Dược
Kê nội kim 鸡内金 — tiêu thực kiện vị, sáp tinh chỉ niệu, hóa thạch
Kê nội kim (鸡内金) là lớp màng trong mề gà, thuộc nhóm Tiêu thực (消食药). Vị này nổi bật ở tiêu thực kiện vị (ăn không tiêu, tích trệ), đồng thời có hướng sáp tinh chỉ niệu (đái dầm/tiểu nhiều do hư theo chứng) và thường được nhắc đến với hướng hóa thạch trong một số mô thức liên quan “thạch lâm” theo biện chứng.
Điểm mấu chốt khi dùng: Kê nội kim là vị “tiêu tích mạnh” nhưng khá “hòa” khi phối đúng chứng. Hướng “hóa thạch” chỉ là theo chứng, nghi sỏi/đau quặn cần đánh giá y tế.
| Tra nhanh | Nội dung |
|---|---|
| Nhóm công năng | Tiêu thực (消食药) — tiêu thực kiện vị; sáp tinh chỉ niệu; hóa thạch theo chứng |
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Cam (甘); tính bình (平). Thường ghi quy Tỳ (脾), Vị (胃), Tiểu trường (小肠), Bàng quang (膀胱). |
| Công năng chính (功效) |
Tiêu thực kiện vị (消食健胃) · Sáp tinh chỉ niệu (涩精止遗) · Hóa thạch (化石) |
| Điểm cần nhớ | “鸡内金 = tiêu tích mạnh” — ăn không tiêu; kiêm sáp niệu theo chứng; nhắc tới hóa thạch theo chứng. |
Mục lục (chạm để mở/đóng)
1) Tên gọi & nhận biết
- Tên: Kê nội kim (鸡内金).
- Bộ phận dùng: màng trong mề gà, làm sạch, phơi/sấy khô.
- Nhận biết: phiến mỏng vàng nhạt; giòn; dễ tán bột.
- Mẹo nhớ: “nội kim” → “màng vàng” trong mề gà.
2) Tính–vị–quy kinh & thăng giáng phù trầm
| Hạng mục | Hiểu nhanh để ứng dụng |
|---|---|
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Cam hòa; tính bình tương đối nhẹ. Quy Tỳ–Vị → tiêu thực kiện vị; quy Tiểu trường–Bàng quang → sáp tinh chỉ niệu theo chứng. |
| Thăng/giáng · phù/trầm (升降浮沉) |
Thiên giáng (降): giúp “hạ” tích trệ; khi dùng bột thường đi nhanh vào trung tiêu theo chứng. |
3) Công năng (功效)
(1) Tiêu thực kiện vị (消食健胃)
Dễ hiểu: ăn không tiêu, đầy trướng, tích trệ lâu ngày theo chứng.
(2) Sáp tinh chỉ niệu (theo chứng) (涩精止遗)
Dễ hiểu: tiểu nhiều, đái dầm, di tinh do hư theo chứng (thường phối bổ thận – cố sáp).
(3) Hóa thạch (theo chứng) (化石)
Dễ hiểu: dùng phối hợp trong mô thức “thạch lâm” theo chứng; nghi sỏi cần đánh giá y tế.
4) Chủ trị/ứng dụng (gắn “chứng”)
Câu chốt: Kê nội kim hợp khi tích trệ gây ăn không tiêu; và có thể dùng theo chứng trong mô thức cố sáp hoặc “thạch” (phối hợp). Nội dung mang tính tham khảo học thuật.
- Thực tích: đầy trướng, chán ăn, ợ theo chứng.
- Tiểu tiện bất cố (theo chứng): đái dầm/tiểu nhiều do hư.
- Thạch lâm (theo chứng): tiểu buốt rắt kèm nghi “cát/sỏi” (cần theo dõi).
5) Phối ngũ & phương tễ tiêu biểu
| Phối ngũ | Ý nghĩa nhanh |
|---|---|
| Kê nội kim + Sơn tra (鸡内金 + 山楂) |
Tiêu thực mạnh: tích trệ rõ theo chứng. |
| Kê nội kim + Mạch nha (鸡内金 + 麦芽) |
Tiêu bột + tiêu tích: ăn uống đình trệ theo chứng. |
| Kê nội kim + Kim tiền thảo (鸡内金 + 金钱草) |
Nhắc trong mô thức “thạch” theo chứng (cần biện chứng và theo dõi). |
Phương tễ/nhóm bài thường gặp có Kê nội kim
Nhóm bài “tiêu thực hóa tích”
Nhóm bài “cố sáp chỉ niệu”
Nhóm bài “thạch lâm (theo chứng)”
6) Bào chế/dạng dùng (炮制)
Dạng dùng thường gặp
Kê nội kim (鸡内金)
Sao (炒鸡内金)
Tán bột (散)
- Sao: thường dùng để tăng lực tiêu thực và giảm mùi tanh theo cách dùng truyền thống.
- Tán bột: hay gặp vì dễ dùng, phù hợp tiêu tích (tùy bài).
7) Cách dùng – liều tham khảo
Nguyên tắc: tiêu thực dùng theo chứng và thường phối ngũ. Liều dưới đây chỉ tham khảo học thuật.
- Liều tham khảo: thường 3–10 g (thang sắc) hoặc lượng nhỏ dạng bột theo bài.
8) Kiêng kỵ & lưu ý
8.1) Kiêng kỵ theo biện chứng
- Tỳ vị hư không tích: thận trọng vì tiêu đạo dễ hao.
- Tiểu tiện bất thường do bệnh lý: cần phân biệt nguyên nhân.
8.2) Lưu ý an toàn
- Đau quặn hông lưng, sốt, tiểu máu rõ: cần đánh giá y tế.
- Nội dung mang tính tham khảo; điều trị cần người có chuyên môn.