Đông Dược
Mộc hương 木香 — hành khí chỉ thống, kiện tỳ điều trung
Mộc hương (木香) thuộc nhóm Lý khí (理气药), nổi bật ở hành khí chỉ thống (đau do khí trệ) và kiện tỳ điều trung (ăn kém, đầy trướng). Vị này thường dùng khi khí trệ ở trung tiêu gây đau trướng, hoặc khí trệ ảnh hưởng đại trường gây đau bụng theo biện chứng (thường phối ngũ).
Điểm mấu chốt khi dùng: Mộc hương “hành khí mà không quá phá” → hay dùng để giảm đau trướng và giúp trung tiêu “thông” lại theo chứng.
| Tra nhanh | Nội dung |
|---|---|
| Nhóm công năng | Lý khí (理气药) — hành khí chỉ thống; kiện tỳ điều trung theo chứng |
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Tân (辛), khổ (苦); tính ôn (温). Thường quy Tỳ (脾), Vị (胃), Đại trường (大肠) (có tài liệu kiêm Đởm 胆). |
| Công năng chính (功效) |
Hành khí chỉ thống (行气止痛) · Kiện tỳ điều trung (健脾调中) |
| Điểm cần nhớ | “木香 = trị đau do khí trệ” — đau trướng, đầy tức theo chứng. |
Mục lục (chạm để mở/đóng)
1) Tên gọi & nhận biết
- Tên: Mộc hương (木香).
- Bộ phận dùng: rễ phơi/sấy khô, thái phiến.
- Nhận biết: mùi thơm đặc trưng; vị cay thơm, hơi đắng.
- Mẹo nhớ: “hương” → thơm hành khí; “chỉ thống” → giảm đau do trệ.
2) Tính–vị–quy kinh & thăng giáng phù trầm
| Hạng mục | Hiểu nhanh để ứng dụng |
|---|---|
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Tân hành khí; khổ giáng; tính ôn giúp “tán trệ”. Quy Tỳ–Vị → điều trung; quy Đại trường → hành khí ở trường theo chứng. |
| Thăng/giáng · phù/trầm (升降浮沉) |
Thiên hành (行) và giáng (降): khí cơ thông thì đau trướng giảm theo chứng. |
3) Công năng (功效)
(1) Hành khí chỉ thống (行气止痛)
Dễ hiểu: đau trướng do khí trệ (trung tiêu/đại trường) theo chứng.
(2) Kiện tỳ điều trung (健脾调中)
Dễ hiểu: ăn kém, đầy tức do tỳ vận hóa kém kèm khí trệ theo chứng.
4) Chủ trị/ứng dụng (gắn “chứng”)
Câu chốt: Mộc hương hợp khi khí trệ gây đau – trướng theo biện chứng, nhất là khi kèm ăn kém, đầy tức. Nội dung mang tính tham khảo học thuật.
- Khí trệ trung tiêu: đầy tức, đau âm ỉ, ợ theo chứng.
- Trệ ở đại trường: đau bụng quặn/căng tức theo chứng (phối ngũ).
5) Phối ngũ & phương tễ tiêu biểu
| Phối ngũ | Ý nghĩa nhanh |
|---|---|
| Mộc hương + Sa nhân (木香 + 砂仁) |
Hành khí + hóa thấp ôn trung: đầy trệ kèm buồn nôn theo chứng. |
| Mộc hương + Chỉ xác (木香 + 枳壳) |
Khoan trung hành khí: đầy tức theo chứng. |
| Mộc hương + Trần bì (木香 + 陈皮) |
Lý khí kiện tỳ: ăn kém, trướng theo chứng. |
Phương tễ/nhóm bài thường gặp có Mộc hương
Mộc hương binh lang hoàn 木香槟榔丸
Nhóm bài “hành khí chỉ thống”
6) Bào chế/dạng dùng (炮制)
Dạng dùng thường gặp
Mộc hương (木香)
Sao (炒木香)
- Lưu ý hương khí: thường sắc vừa, tránh sắc quá lâu làm bay mùi.
7) Cách dùng – liều tham khảo
Nguyên tắc: hành khí dùng theo biện chứng và thường phối ngũ. Liều dưới đây chỉ tham khảo học thuật.
- Liều tham khảo (thang sắc): thường 3–6 g.
8) Kiêng kỵ & lưu ý
8.1) Kiêng kỵ theo biện chứng
- Âm hư táo rõ, ít rêu/khô táo: thận trọng với vị thơm hành khí.
- Khí hư rõ mà không có trệ: cân nhắc liều và phối hợp.
8.2) Lưu ý an toàn
- Đau bụng dữ, sốt, nôn nhiều, đi ngoài phân máu: cần đánh giá y tế.
- Nội dung mang tính tham khảo; điều trị cần người có chuyên môn.