Đông Dược
Tang phiêu tiêu 桑螵蛸 — bổ thận cố tinh, súc niệu chỉ di
Tang phiêu tiêu (桑螵蛸) là vị thuốc rất chuyên cho hướng thận khí không cố, đặc biệt ở biểu hiện tiểu nhiều, tiểu són, di tinh, hoạt tinh. So với kim anh tử, tang phiêu tiêu có nét thiên hơn về bổ thận mà kiêm cố sáp, nhất là ở mô thức bàng quang khí hóa kém theo chứng.
Lưu ý quan trọng: Tang phiêu tiêu hợp mô thức hư chứng. Nếu có thấp nhiệt hạ tiêu, tiểu gắt buốt, tiểu ít vàng đậm, hoặc tà thực chưa giải theo chứng thì không nên dùng theo hướng cố sáp.
| Tra nhanh | Nội dung |
|---|---|
| Nhóm công năng | Thu sáp dược (收涩药) kiêm bổ thận — bổ thận cố tinh; súc niệu chỉ di |
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Cam, hàm; tính bình. Thường quy Can (肝), Thận (肾). |
| Công năng chính (功效) |
Bổ thận cố tinh (补肾固精) · Súc niệu chỉ di (缩尿止遗) |
| Điểm cần nhớ | Tang phiêu tiêu rất hợp với mô thức thận khí không bền ở đường tiểu và tinh quan. |
Mục lục (chạm để mở/đóng)
1) Tên gọi & nhận biết
- Tên: Tang phiêu tiêu (桑螵蛸).
- Bộ phận/dạng: ổ trứng khô của bọ ngựa.
- Nhận biết: túi trứng khô, dài dẹt, màu vàng nâu đến nâu sẫm, chất nhẹ xốp.
- Mẹo nhớ: “thận khí không cố – tiểu không giữ” là chỗ dùng rất hợp của tang phiêu tiêu.
2) Tính–vị–quy kinh & thăng giáng phù trầm
| Hạng mục | Hiểu nhanh để ứng dụng |
|---|---|
| Tính–vị–quy kinh (性味归经) |
Cam, hàm để bổ mà nhập thận, tính bình. Quy Can, Thận nên vừa có mặt bổ thận, vừa có mặt cố tinh, súc niệu theo chứng. |
| Thăng/giáng · phù/trầm (升降浮沉) |
Thiên về trầm và thu sáp, nhưng có phần bổ rõ hơn nhiều vị thu sáp đơn thuần. |
3) Công năng (功效)
(1) Bổ thận cố tinh (补肾固精)
Dễ hiểu: di tinh, hoạt tinh, tinh quan không bền theo thận hư.
(2) Súc niệu chỉ di (缩尿止遗)
Dễ hiểu: tiểu nhiều, tiểu són, tiểu không giữ, trẻ em đái dầm theo chứng.
4) Chủ trị/ứng dụng (gắn “chứng”)
Câu chốt: Tang phiêu tiêu hợp mô thức thận khí không cố, đặc biệt ở đường tiểu và tinh quan theo biện chứng.
- Thận hư di tinh theo chứng: di tinh, hoạt tinh, tinh không bền.
- Bàng quang khí hóa kém theo chứng: tiểu nhiều, tiểu són, tiểu không giữ.
- Trẻ em di niệu theo chứng: đái dầm khi khí hóa bàng quang yếu, thuộc hư chứng thích hợp.
5) Phối ngũ & phương tễ tiêu biểu
| Phối ngũ | Ý nghĩa nhanh |
|---|---|
| Tang phiêu tiêu + Kim anh tử + Thỏ ty tử | Rất hợp khi thận khí không cố, di tinh, tiểu nhiều. |
| Tang phiêu tiêu + Ích trí nhân + Phúc bồn tử | Hợp khi súc niệu, giữ bàng quang khí hóa theo chứng. |
| Tang phiêu tiêu + Viễn chí + Thạch xương bồ + Nhân sâm | Gợi mạch của Tang phiêu tiêu散, thiên bổ tâm thận, cố sáp, hỗ trợ thần trí theo chứng. |
Phương tễ/nhóm bài thường gặp có Tang phiêu tiêu
Tang phiêu tiêu tán 桑螵蛸散
Nhóm bài cố tinh súc niệu
Nhóm bài thận khí không cố
6) Bào chế/dạng dùng (炮制)
Dạng dùng thường gặp
Tang phiêu tiêu
Phu sao nhẹ
Sắc thang, hoàn, tán
- Đặc tính: thiên bổ thận kiêm cố sáp ở phần dưới.
- Chất lượng: túi trứng khô sạch, không mốc, không vụn nát quá mức.
7) Cách dùng – liều tham khảo
Nguyên tắc: hợp mô thức hư chứng, nhất là tiểu nhiều – tiểu són – di tinh; không hợp thấp nhiệt hạ tiêu.
- Liều tham khảo: thường 6–12 g.
8) Kiêng kỵ & lưu ý
8.1) Kiêng kỵ theo biện chứng
- Thấp nhiệt hạ tiêu, tiểu buốt, tiểu vàng ít: không hợp.
- Thực tà chưa giải: không nên dùng sớm theo hướng cố sáp.
8.2) Lưu ý an toàn
- Tang phiêu tiêu rất mạnh ở hướng tiểu không giữ và di tinh do hư, nhưng cần phân biệt với nhiễm khuẩn tiết niệu hay nguyên nhân thực chứng khác.
- Nội dung mang tính tham khảo; điều trị cần người có chuyên môn.